ESKİ ATA GELENEĞİ KÖKBÖRÜ OYUNLARI

Prof. Dr. Beyhan Asma

Prof. Dr. Beyhan Asma

Orta Asya Türk kültürünün köklü sporlarından biri olan Kökbörü (bazı bölgelerde Gökbörü), yaklaşık 5 bin yıllık geçmişe sahip bir ata oyunudur. Eski Türk topluluklarının hem savaş talimi hem de toplumsal şölen niteliğinde oynadığı bu oyun, günümüzde özellikle Kırgızistan, Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan, Tacikistan, Afganistan ve Moğolistan gibi ülkelerde geleneksel olarak yaşatılmaktadırKökbörü, Türklerin en eski millî ve askerî sporlarından biridir. At üzerinde oynanan bu oyunda amaç, yere bırakılan oğlak (ya da günümüzde deriyle doldurulmuş sembolik torba) ile mücadele ederek onu rakip takımın kale alanına (kazana) ulaştırmaktır.

Türkistan kökenli bu oyun, binlerce yıldır atlı savaşçıların barış dönemlerinde çeviklik ve dayanıklılıklarını korumaları amacıyla icra edilmiştir. Cirit gibi at üzerinde oynanan diğer sporlarla benzerlik gösterse de kökbörü daha sert ve mücadeleci yapısıyla öne çıkar.

Tarih boyunca Orta Asya bozkırlarında oynanan kökbörü, günümüzde de en canlı haliyle Orta Asya Türk halkları arasında varlığını sürdürmektedir. Özellikle Kırgızistan bu sporu millî kimliğin önemli bir unsuru olarak kabul etmekte, resmî turnuvalar düzenlemektedir.

Oyun seyredildiğinde, adeta bir savaş atmosferini andıran heyecan ve dinamizmiyle dikkat çeker.Gençlerin askerlik çağına geldiğinde dayanıklılık ve cesaretlerini sınamaları için oynanan kökbörü, bir askerde bulunması gereken güç, çeviklik, hız, strateji ve at biniciliği gibi özelliklerin geliştirilmesine katkı sağlar. Oyunun temel amacı, oğlağı rakiplerden kaparak takım halinde belirlenen alana bırakmaktır. Ancak kökbörü yalnızca fiziksel güç gerektirmez; oyuncuların birlik, dayanışma ve stratejik iş birliği göstermesi de büyük önem taşır.

Savaş düzenini andıran bu oyunda, bir oyuncu yol açarken diğeri rakibi oyalayabilir, üçüncü oyuncu ise oğlağı hedefe ulaştırmaya çalışır. Bu özellikleriyle kökbörü, toplumun düşmanlara karşı daima hazır ve birlik içinde olmasını teşvik eden bir kültürel unsur olmuştur. Yaklaşık 5 bin yıllık ata sporlarını yaşatmak için büyük çaba göstermek gerek.